Rodzaje skór – charakterystyka, zastosowanie i pielęgnacja

Najczęściej spotykane rodzaje skór to skóra licowa, zamsz, nubuk i skóra lakierowana. Każdy z tych materiałów inaczej wygląda, inaczej chłonie wilgoć i wymaga nieco innej pielęgnacji. W dalszej części znajdziesz podział według pochodzenia oraz sposobu wyprawienia, a także zasady konserwacji, które pomogą uniknąć pęknięć i odbarwień.

Jak rozpoznać skórę naturalną?

Najprostszy test obejmuje spód materiału. Naturalny surowiec od wewnętrznej strony ma włóknistą, matową strukturę meszku, która przypomina zamsz. W wyrobach z tworzywa spód najczęściej jest podklejony tkaniną lub wygląda jak jednolita, plastikowa warstwa.

Dużo mówi także zapach i chwyt. Skóra pochodzenia zwierzęcego pachnie naturalnie, nawet gdy jest delikatnie wykończona. Materiał syntetyczny bywa sztywny, chłodny i często nie wydziela żadnej charakterystycznej woni. W razie wątpliwości można też przesunąć palcem po powierzchni – na zamszu i nubuku zmiana kierunku włosia pozostawia widoczną smugę ciemniejszą lub jaśniejszą.

Pomocne okazują się również proste obserwacje:

• naturalna skóra ma włóknistą, matową stronę wewnętrzną,
• sztuczna często jest podklejona materiałem tekstylnym,
• naturalny materiał pachnie skórą, a nie chemią,
• skóra zamszowa i nubuk zmienia odcień po przeciągnięciu palcem.

Jak naturalna skóra wpływa na komfort użytkowania?

Skórzane obuwie, odzież i meble cenione są nie tylko za wygląd. Licówka i inne naturalne warianty mają zdolność do wchłaniania wilgoci i oddawania jej na zewnątrz. Dzięki temu stopa w bucie męczy się wolniej, a wewnątrz nie dochodzi do gwałtownego przegrzania.

W obuwiu istotna jest także podeszwa. Uznaje się, że około 30% wymiany powietrza w bucie odbywa się przez spody, dlatego skórzana podeszwa wyraźnie poprawia cyrkulację. Dorosły organizm potrafi w ciągu kilkunastu godzin aktywności oddać ponad 100 ml wilgoci, a tylko naturalny materiał może taką ilość wchłonąć, nie tworząc efektu folii.

Dlatego w obuwiu codziennym, trekkingowym czy wizytowym skóra licowa i nubuk sprawdzają się lepiej od tworzyw. Tworzywo jest tańsze, ale często blokuje odprowadzanie potu i ciepła, co przy dłuższym użytkowaniu prowadzi do uczucia zmęczenia nóg.

Jakie rodzaje skór wyróżniamy ze względu na pochodzenie?

Podstawowy podział w garbarstwie dotyczy gatunku zwierzęcia, z którego pozyskano surowiec. Różne rodzaje skór naturalnych mają odmienną grubość, elastyczność i rysunek porów, dlatego każde z nich trafia do innych grup produktów.

Najczęściej spotykane są skóry bydlęca, cielęca i wołowa. Skóra bydlęca jest gładka, wytrzymała i stosunkowo łatwo dostępna. Skóra cielęca uchodzi za luksusową – jest delikatniejsza, bardzo miękka i doskonale poddaje się licowaniu. Z kolei skóra wołowa bywa grubsza i odporna na rozciąganie, dlatego wykorzystuje się ją głównie w kurtkach oraz odzieży ochronnej.

Czym charakteryzują się skóry zwierząt hodowlanych?

Skóry hodowlane to zdecydowana większość surowca używanego w modzie i meblarstwie. Różnią się między sobą nie tylko fakturą, ale też miękkością, wagą i podatnością na barwienie. Świńska skóra jest lekka, rozciągliwa i tania, dlatego często przerabia się ją na zamsz lub podszewki. Owcza doskonale zatrzymuje temperaturę i sprawdza się w kożuchach, natomiast koźla łączy subtelność z odpornością na uszkodzenia.

W tabeli zebrano najważniejsze cechy popularnych skór pochodzenia zwierzęcego:

Czym wyróżniają się skóry egzotyczne i cordovan?

Do droższych i rzadziej spotykanych należą skóry z jelenia, strusia, węża, aligatora czy pekari. Skóra z jelenia jest wytrzymała i elastyczna, strusia można rozpoznać po charakterystycznych śladach po piórach, a węża i aligatora wykorzystuje się w unikatowej galanterii o wysokiej cenie. Wymagają one jednak stałej konserwacji, bo np. skóra aligatora szybko wysycha.

Osobną grupę tworzy cordovan, pozyskiwany z zadniej części skóry końskiej. To materiał o gęstej strukturze, wysokim połysku i odporności na zginanie oraz zarysowania. Znajduje zastosowanie w luksusowym obuwiu, paskach i portfelach.

Jakie są główne sposoby wykończenia skóry?

O wyglądzie gotowego materiału decyduje nie tylko pochodzenie, ale przede wszystkim sposób garbowania i wykończenia. Pod tym względem skóry dzieli się na gładkie, szorstkie oraz powlekane. Do grupy skór gładkich zalicza się skórę licową, anilinową, semi-anilinową i lakierowaną, natomiast zamsz i nubuk reprezentują skóry szorstkie o delikatnym meszku.

Czym jest skóra licowa?

Powstaje z zewnętrznej warstwy skóry właściwej. Po wyprawieniu i mechanicznym wygładzeniu pokrywa się ją woskiem lub innymi substancjami ochronnymi. Dzięki temu zyskuje gładkość, delikatny połysk oraz odporność na zabrudzenia. Metr kwadratowy bydlęcej skóry licowej kosztuje zwykle od 150 do 350 zł.

To wariant najczęściej wykorzystywany w obuwiu wizytowym i codziennym. Jest elastyczny, ale przy zarysowaniach może uwidaczniać ślady, dlatego wymaga systematycznego pastowania i natłuszczania. Wykonuje się z niej także:

• paski i portfele,
• torby oraz rękawiczki,
• meble tapicerowane,
• kurtki i elegancką odzież wierzchnią.

Czym różnią się zamsz i nubuk?

Te dwa rodzaje bywają mylone, choć technologia ich powstawania jest inna. Zamsz otrzymuje się z wewnętrznej strony skóry, czyli mizdry, przez jej szlifowanie. Ma wyraźne, dłuższe włosie i dużą rozciągliwość. Nubuk szlifuje się natomiast od strony lica, przez co jego meszek jest krótszy, aksamitny i bardziej elegancki.

Oba warianty nie lubią nadmiaru wilgoci. Nie stosuje się do nich tłustych past, bo mogłyby skleić delikatne włókna. Zamiast tego używa się gumowych szczotek, gumek czyszczących oraz preparatów w sprayu. Ich zaletą jest mniejsza widoczność drobnych zarysowań.

Skóry zamszowej i nubuku nie należy pastować tłustymi kremami przeznaczonymi do skór licowych, ponieważ trwale sklei to meszek i zmieni fakturę materiału.

Jakie właściwości mają skóry anilinowe?

Skóra anilinowa należy do najbardziej ekskluzywnych rodzajów. Jest delikatnie barwiona, dzięki czemu zachowuje naturalne cechy, takie jak pory, blizny czy zmarszczki. Świetnie wygląda, ale łatwiej chłonie plamy i wymaga ochrony przed intensywnym słońcem.

Odmiana semi-anilinowa ma cienką warstwę pigmentu, która zwiększa odporność, nie odbierając jej naturalnego wyglądu. Skóra pigmentowana, zwana też krytą, jest pokryta wyraźną powłoką, dzięki czemu maskuje niedoskonałości i lepiej znosi wilgoć, ale staje się nieco sztywniejsza.

Do czego stosuje się skórę lakierowaną i dwoinę?

Skóra lakierowana powstaje przez nałożenie na licową powierzchnię warstwy lakieru, która daje lustrzany połysk. Taki materiał wygląda efektownie w butach wizytowych, ale w miejscach częstego zginania może pękać. Pielęgnacja opiera się na delikatnym czyszczeniu i polerowaniu preparatami przeznaczonymi do lakierów.

Dwoina to dolna warstwa skóry oddzielona od lica podczas rozwarstwiania. Jest tańsza, mniej elastyczna i często powlekana poliuretanem lub lakierem. Stosuje się ją w obuwiu roboczym, tańszej galanterii oraz jako materiał podszewkowy.

Jak pielęgnować poszczególne rodzaje skór?

Każdy rodzaj skóry wymaga nieco innego podejścia. Uniwersalna zasada dotyczy jednak testowania preparatów na mało widocznym fragmencie, zanim użyje się ich na całej powierzchni.

Przed właściwym zastosowaniem każdego środka do skór należy przeprowadzić próbę na niewidocznym skrawku. Jeśli efekt jest właściwy, można przystąpić do dalszych czynności.

Jak pielęgnować skóry gładkie i licowe?

Skórę licową czyści się miękką szczotką lub bawełnianą ściereczką, a następnie odżywia kremami i balsamami na bazie naturalnych wosków. Preparaty te przywracają elastyczność, zapobiegają wysychaniu i pękaniu. Po wchłonięciu warto wypolerować powierzchnię szczotką z końskiego włosia.

Impregnację wykonuje się przed pierwszym użyciem, a później regularnie – na przykład co 3–6 miesięcy albo po każdym gruntownym czyszczeniu. Spray ochronny tworzy barierę przed deszczem, solą drogową i brudem, nie blokując przy tym oddychania materiału.

W pielęgnacji skóry gładkiej przydają się:

• miękka szczotka z naturalnego włosia,
• bawełniana ściereczka do aplikacji kremu,
• krem odżywczy lub balsam z woskami,
• impregnat w sprayu do skór gładkich.

Jak dbać o zamsz, nubuk i skóry z włosiem?

Zamsz i nubuk czyści się przede wszystkim na sucho. Do usuwania kurzu i przywracania meszku służą szczotki z gumy krepowej lub specjalne gumki do plam punktowych. Pianki czyszczące stosuje się tylko wtedy, gdy sucha metoda nie wystarcza, a po wyschnięciu przeczesuje się powierzchnię w jednym kierunku.

Impregnacja jest w tym przypadku nawet ważniejsza niż przy skórze licowej. Preparat w sprayu nakłada się równomiernie i pozostawia do naturalnego wyschnięcia. Warto powtarzać zabieg sezonowo oraz po każdym poważniejszym czyszczeniu.

Skóry z włosiem, nazywane też hair-on-hide, wymagają najdelikatniejszego traktowania. Kurz usuwa się miękką szczotką lub grzebieniem o szerokich zębach, a impregnat nie może sklejać włosia ani obciążać struktury. Nadmiar wody i agresywne detergenty trwale zmieniają teksturę włosa.

Czego unikać podczas suszenia i przechowywania?

Mokrej skóry nigdy nie należy stawiać przy grzejniku ani suszyć suszarką. Gwałtowne odparowanie wody prowadzi do twardnienia, kurczenia się i pękania włókien. Para obuwia powinna schnąć w temperaturze pokojowej, w przewiewnym miejscu, z wnętrzem wypełnionym papierem.

Naturalny surowiec nie lubi też długotrwałego nasłonecznienia, które może powodować blaknięcie. Dlatego torby, kurtki i buty przechowuje się w miejscu suchym, z dala od okien oraz źródeł ciepła.